काठमाडौँ । विजयादशमीका दिन टीका थाप्न नभ्याएका आफन्त, छोरीचेली तथा परिवारका सदस्यहरूका लागि आज पनि दसैँको टीका लगाउने र आशीर्वाद लिने क्रम जारी छ।
नेपाली समाजका कतिपय स्थानमा आश्विन शुक्ल एकादशी अर्थात् पापाङ्कुशा एकादशीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद थाप्ने परम्परा रहिआएको छ। दसैँको मुख्य दिन घर पुग्न नसकेका छोरीचेली, आफन्त तथा टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू यस अवधिमा घर फर्किएर टीका थाप्ने र पारिवारिक भेटघाट गर्ने गर्छन्।
विजयादशमीपछि पनि घरघरमा आफन्तको जमघट हुने र टीका लगाएर आशीर्वाद लिने परम्पराले दसैँको उल्लासलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।
पापाङ्कुशा एकादशीको धार्मिक महत्त्व
हिन्दु पात्रोअनुसार आश्विन शुक्ल पक्षको एघारौँ तिथिलाई पापाङ्कुशा एकादशी भनिन्छ। वैष्णव परम्परामा यस एकादशीलाई विशेष महत्त्वका साथ लिने गरिन्छ। यस दिन भगवान् विष्णुको पद्मनाभ स्वरूपको पूजा–आराधना गर्ने धार्मिक मान्यता छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार पापाङ्कुशा एकादशीको व्रत बस्नाले र भगवान् विष्णुको उपासना गर्नाले पापबाट मुक्ति प्राप्त हुनुका साथै पुण्य लाभ हुन्छ। यस दिन व्रत बस्ने, फलाहार गर्ने, पूजा–पाठ गर्ने र एकादशी महात्म्यको कथा श्रवण गर्ने परम्परा छ।
व्रतालुहरूले बिहान स्नान गरी चोखो वस्त्र धारण गरेर पूजापाठ तथा मन्दिर दर्शन गर्ने गर्छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार यस दिन अन्न तथा गेडागुडी त्यागेर फलफूल वा फलाहार ग्रहण गर्ने चलन पनि छ।
दान र परोपकारको महत्त्व
पापाङ्कुशा एकादशीका दिन सुन, तिल, जौ, अन्न, भूमि, छाता तथा जुत्ता दान गर्दा पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। आफ्नो क्षमताअनुसार गरिब, दुःखी तथा असहायलाई सहयोग गर्नु पनि यस दिनको महत्त्वपूर्ण धार्मिक कार्य मानिन्छ।
भागवत पुराणलगायत धार्मिक ग्रन्थमा एकादशी व्रतको महत्त्व उल्लेख गरिएको छ। यस अवसरमा भगवान् विष्णुको सहस्रनाम पाठ गर्ने, भगवान् राम र कृष्णको स्तुति गर्ने तथा भजन–कीर्तनमा सहभागी हुने परम्परा पनि छ।
वैष्णवका साथै शिवभक्तहरूले समेत यस दिनलाई धार्मिक आस्था र उपासनाको अवसरका रूपमा लिने गरेको पाइन्छ। पूजा, व्रत, दान तथा परोपकारका कार्यबाट पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
यसरी पापाङ्कुशा एकादशी धार्मिक आस्था र उपासनासँगै दसैँको पारिवारिक सम्बन्ध तथा भेटघाटको परम्परासँग पनि जोडिएको छ। विजयादशमीका दिन टीका थाप्न छुटेका आफन्तहरूलाई कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने अवसर रहने नेपाली परम्परा छ।
